Program Yapıyorum Ama Uyamıyorum: Sorun Programda Olabilir

Tanıdık döngü: pazar akşamı oturup güzel bir program yapıyorsunuz. Renkli, dengeli, her derse yer verilmiş. Pazartesi aksıyor, salı tamamen bozuluyor, çarşamba "zaten olmadı" deyip bırakıyorsunuz. Ertesi pazar yeni bir program.

Bu döngüdeyseniz, muhtemelen sorun iradeniz değil. Program uygulanabilir olarak kurulmamış.

Birinci Hata: Gerçekte Çalıştığınızdan Fazlasını Yazmak

Program yapan hemen herkes, çalışabileceğinden fazlasını yazıyor. Günde üç saat çalışan biri, programı altı saat üzerine kuruyor. İlk gün altı saat belki olur; ikinci gün olmaz, üçüncü gün program çöp olur.

Yapılacak şey sıkıcı ama işe yarıyor: bir hafta boyunca program yapmayın, sadece ölçün. Her gün gerçekte kaç saat çalıştığınızı yazın. Hafta sonunda ortalamanızı alın ve programı onun biraz üstüne kurun — iki katına değil.

Gerçek sayının üstüne kurulan program tutuyor; hayali sayının üstüne kurulan program tutmuyor.

İkinci Hata: Saat Yazmak

"16.00–17.00 matematik" diye yazılan bir program, 16.20'de başladığınızda bozulmuş sayılıyor. Bir gecikme zinciri deviriyor ve günün tamamı "nasılsa bozuldu"ya dönüşüyor.

Onun yerine iş yazın:

• "20 soru üslü sayılar"
• "Paragraf: 15 soru"
• "Fizik: kuvvet konusu tekrar"

Bu işler saat kaçta başlarsa başlasın tamamlanabilir. Gün içinde sıra değişebilir, bir iş akşama kayabilir — program yine de ayakta kalır.

Üçüncü Hata: Boşluk Bırakmamak

Her saati dolu bir program, ilk aksaklıkta çöker. Çünkü telafi edecek yer yoktur.

Haftada bir gün boş bırakın. O gün kaçan işler için. Hiçbir şey kaçmadıysa o gün gerçekten boş, dinlenin. Bu tek değişiklik, programın haftayı tamamlama ihtimalini belirgin biçimde artırıyor.

Bozulduğunda Ne Yapılır

Program bozulacak. Hastalık, düğün, kötü bir gün — olacak. Mesele bozulması değil, bozulduktan sonrası.

Yapılmaması gereken iki şey var:

Baştan program yapmak. En sık yapılan hata bu. Her bozulmada yeniden yazılan program hiçbir zaman yerleşmiyor, çünkü sürekli "yeni" kalıyor ve alışkanlığa dönüşmüyor.

Telafi etmeye çalışmak. İki gün kaçırdıysanız üçüncü gün üç günlük iş yapmaya kalkmak, o günü de bitiriyor ve suçluluk duygusunu büyütüyor.

Yapılması gereken tek şey: bulunduğunuz günden devam etmek. Kaçan konu varsa haftanın boş gününe yazın, yoksa geçin. Program bir borç defteri değil.

Dördüncü Hata: Her Derse Eşit Yer Vermek

Program adil olmak zorunda değil, işe yaramak zorunda. Netinizin düşük olduğu derse daha çok yer ayırmak adaletsiz değil, doğru.

Hangi derse ne kadar ayıracağınızı denemeleriniz söylüyor. Deneme analizinde "bilmiyordum" diye işaretlediğiniz konular, programda en çok yer alması gerekenler. Bu analizi nasıl yapacağınızı ayrı bir yazıda anlattık: Deneme Sınavından Sonra Ne Yapmalı.

Tekrar İçin Ayrı Blok Açmayın

Programa "tekrar" diye ayrı bir blok koyanların çoğu o bloğu atlıyor, çünkü tekrar yeni konu kadar tatmin edici hissettirmiyor.

Tekrarı masaya bağlamamak daha iyi işliyor: serviste, sırada, yürürken geçen on dakika tekrar için fazlasıyla yeterli. Tekrarın uzun olması gerekmiyor, aralıklı olması gerekiyor — bunun neden böyle olduğunu Çalıştığın Konuyu Neden Unutuyorsun yazısında anlattık.

Kısa Bir Kontrol Listesi

Programınızı yapmadan önce bu dört soruya bakın:

1. Yazdığım saat, geçen hafta gerçekten çalıştığım saatin biraz üstünde mi?
2. Saat mi yazdım, iş mi? (İş olmalı.)
3. Haftada boş bir gün var mı?
4. Netimin düşük olduğu derse daha çok yer verdim mi?

Dördüne de "evet" diyorsanız, program muhtemelen haftayı tamamlar. Haftayı tamamlayan ikinci bir program ise kendiliğinden daha kolay kuruluyor.

Program yapmak kolay, bir hafta boyunca aynı programda kalmak zor. Zorluk iradenizde değil, programın kaç saat üzerine kurulduğunda.